گام 1 – بلاکچین و زنجیره بلوکی چیست؟

معنی کلمه بلاکچین

معنی لغوی بِلاکچِین، یا بِلاک چِین (Blockchain)، زنجیرۀ بلوکی است (Block به معنی بلوک و Chain به معنی زنجیره).

می توان گفت بلاکچین، نسل جدیدی از محل ذخیره سازی اطلاعات می باشد. همانطور که یک فلش مموری و یا یک هارد اکسترنال و یا یک سرویس ذخیره سازی ابری (Cloud Storage، مانند گوگل درایو و …) برای ذخیره سازی اطلاعات استفاده میشوند، از بلاکچین هم برای نگهداری اطلاعات و داده ها استفاده می گردد. اما با تفاوت های اساسی و بسیار!

بلاکچین یا همان دفتر

ساده ترین تعریفی که می توانم برای بلاکچین به کار ببرم این است: بلاکچین یک دفتر یادداشت است که برای ثبت دائمی اطلاعات از آن استفاده می شود. اما چطور؟ ابتدا بیاییم برخی از ویژگی های این دفتر را بررسی کنیم:

  • هر صفحه از این دفتر یادداشت گنجایش مشخص و محدودی برای نوشتن اطلاعات دارد. همانند صفحات دیک دفتر کاغذی معمولی که بیشتر از یک تعداد کلمه نمی توان در هر صفحه اش نوشت.
  • افراد می توانند به نوبت، یک صفحۀ پر شده از اطلاعات را به دفتر اضافه کنند.
  • اولین صفحه از این دفتر را خودِ ابداع کننده و مخترع آن، داخل این دفتر قرار می دهد.
  • هر صفحه دارای یک شماره یا رمز می باشد. مثلا فرض کنید اولین صفحۀ این دفتر دارای شماره یا رمز 2008 می باشد.
  • هر صفحه دارای یک برچسب زمانی است (تاریخ و ساعتی که صفحه، با موفقیت به دفتر اضافه می شود).
  • رمز هر صفحه، طبق یک فرمول یا دستورالعمل (الگوریتم)، تبدیل به رمزِ صفحۀ بعد می شود. فرض می کنیم فرمول این است: «رمز قبلی ضرب در 2 و منهای 1000».
  • اطلاعات ثبت شده در این دفتر را همگان می توانند ببینند.
  • هر فردی در هر کجای دنیا نیز می تواند از تمام صفحاتِ این دفتر یک نسخۀ کپی، روی کامپیوتر خود دانلود و نگهداری کند. این افراد به شکل داوطلبانه اقدام به نگهداریِ نسخه های تکثیر شده می نمایند.
  • هر اطلاعات جدیدی که در این دفتر ثبت گردد، همزمان در تمام دفاترِ تکثیر شده نزد افرادِ نگهدارنده نیز ثبت و به روز می گردد.
  • هر فردی که بخواهد صفحه جدیدی به این دفتر اضافه نماید باید بتواند شماره یا رمز صفحه خود را از طریق فرمولی که به آن اشاره کردیم محاسبه و اثبات نماید تا اجازۀ اضافه کردن صفحه جدید به ایشان داده شود. این محاسبه از طریق همان فرمول ریاضی و به کمک شماره یا رمزِ اولین صفحه (همان 2008) امکان پذیر است.
  • تایید اعتبار اطلاعات داخل هر صفحه توسط اکثریت حاضر و ناظر بر دفتر، انجام می پذیرد.
  • تغییر اطلاعات ثبت شده در این دفتر غیر ممکن است. به عبارت دیگر، اطلاعات و سوابق ثبت شده، برگشت ناپذیر است.
  • افراد برای استفاده از این دفتر نیازی به ارائۀ نام، نام خانوادگی، ایمیل، شماره موبایل یا اطلاعات هویتیِ دیگر ندارند و فقط با یک کلید عمومیِ شبیه به یک رمز (مثلاً bc1vb6c5b8xc4vb765xc3vbcx8v765) برای دیگران قابل شناسایی هستند و برای همین، افراد تا جایی که خودشان بخواهند، می توانند ناشناخته باقی بمانند تا حریم خصوصی شان حفظ گردد.
  • انتقال اطلاعات بین افراد به شکل فرد به فرد انجام می گیرد. یعنی افراد برای انتقال اطلاعات بین همدیگر نیاز به فرد یا سازمانِ واسطه ندارند. (در انتهای این گام، یک مثال در این خصوص آورده ام).
  • هر فرد دارای یک امضای دیجیتال بسیار محرمانه به نام کلید خصوصی است که آن هم شبیه به یک رمز می باشد. به طور مثال: 8rtt7v4pio8uy9u7rtwe574a54cz521vc2nm1bn26r5g (و البته خیلی طولانی تر!).

نمی خواهم موضوع را برایتان پیچیده کنم اما برای اینکه متوجه شویم چرا از سال 2008 میلادی تا به امروز، افراد زیادی به این فناوری اعتماد کرده اند بهتر است این مطالب را با حوصله ادامه دهیم. البته باید بدانید که ساز و کار اصلیِ یک بلاکچین، بسیار پیچیده تر از این مثال ساده است.

یک مثال ساده شده برای بلاکچین

فرض کردیم که شماره صفحه اول 2008 است

اگر شخصی بخواهد صفحه دوم را به این دفتر اضافه کند باید رمز صفحه دوم را محاسبه کند. پس طبق فرمولی که قبلا مثال زدیم، 2008 را در 2 ضرب می کند (می شود 4016) و سپس منهای 1000 می کند (می شود 3016). پس این شخص، رمز 3016 را روی صفحه دوم مینویسد و آن را به دفتر اضافه می نماید.

شخصی دیگر بعد از نوشتن یک سری اطلاعات روی صفحۀ سوم، میخواهد آن را به دفتر اضافه کند. پس طبق فرمول، 3016 را در 2 ضرب می کند (می شود 6032) و سپس منهای 1000 می کند (می شود 5032). این شخص، رمز 5032 را روی صفحه سوم مینویسد و آن را به دفتر اضافه می کند. و این کار همینطور ادامه پیدا می کند و هر شخصی در دنیا می تواند صفحه ای جدید به این دفتر اضافه نماید.

این ساز و کارِ محاسبۀ رمز طبق یک فرمول یا اصطلاحاً رمزنِگاری (Cryptography) باعث می شود که هر فردی نتواند به راحتی، یک صفحه به این دفتر اضافه نماید.

نهایتا باید بدانید که این صفحات نه به شکل کاغذی بلکه در قالب فایل های کامپیوتری به نام بلوک (Block) ذخیره می گردند. و از آنجا که این بلوک های حاویِ اطلاعات، همانند صفحات یک دفتر و مثل حلقه های زنجیر، به ترتیب و پشت سر هم قرار می گیرند، از اصلاح زنجیرۀ بلوکی یا بلاکچین برای این نوع دفتر استفاده می گردد.

چه نوع اطلاعاتی مناسب ذخیره در بلاکچین است؟

شاید این پرسش برایتان پیش بیاید که از این دفتر با این ساز و کار پیچیده، برای ذخیر سازی چه اطلاعاتی می توان استفاده کرد. اگر دوباره به ویژگی های این دفتر نگاه کنیم می بینیم که این نوع دفتر یا بهتر بگوییم، بلاکچین، برای ثبت اطلاعاتی مناسب است که نیاز به تغییر آن نداشته باشیم مثلا ثبت اطلاعات تَراکُنِش های مالی و جابجایی پول بین افراد در یک بانک یا یک کشور یا سراسر دنیا. وقتی شما خودتان مبلغی را به شماره کارت یا شماره حساب کسی واریز می کنید، این یک تراکنش و جابجاییِ قطعی است که می تواند روی بلاکچین ثبت گردد و اطلاعات این تراکنش (شامل شماره حساب فرستنده و شماره حساب گیرنده و مبلغ و زمان انجام نقل و انتقال یا همان تَراکُنِش) نیز نیازی به تغییر در آینده ندارد. پس بلاکچین، محل خوبی برای ذخیره سازی چنین اطلاعاتی است.

یا مثلا تاریخ تولد هر انسان که قاعدتاً هیچوقت تغییر نخواهد کرد (البته در مورد ثبت تاریخ تولد، این ایراد وجود دارد که ممکن است همان موقع که تاریخ تولد یک نوزاد توسط یک کارمند یا پرستار در بلاکچین ثبت می گردد، به اشتباه یا از روی عمد، چند روز جلوتر یا عقبتر ثبت شود! این مشکل هنوز در دنیا حل نشده و برای همین برای ثبت اطلاعاتی از این دست که نیاز به صداقت یا اعتبار بالایی دارد و یا می بایست نهایتا توسط یک انسان ثبت گردد، استفاده از بلاکچین فعلا توصیه نشده است).

فناوری دفتر کل توزیع شده DLT

همانطور که تا الان یاد گرفتیم، این دفتر می تواند مثل یک دفتر کل حسابداری (Ledger) برای ثبت اطلاعات تراکنش های پولی عمل نماید. از طرف دیگر به دلیل اینکه این دفتر یا پایگاه داده (دیتابِیس Database) اشتراکی و در دسترس همگان است و در بین کامپیوترهای مختلف قابل توزیع و نگهداری و میزبانی است به آن دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger) نیز می گویند. فناوری دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger Technology – DLT)، پایه و اساس بلاکچین است.

ساتوشی ناکاموتو

منم مثل شما وقتی اولین بار با این دو کلمه برخورد کردم اولین حسم این بود که احتمالاً نام یک شخص یا شرکت ژاپنی است. در اصل اولین بار در سال 2008 میلادی (1387 شمسی) بلاکچین توسط فرد یا گروهی ناشناس با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) طراحی و تعریف شد تا از آن به عنوان دفترکلِ تراکنشهای یک پول اینترنتی (که نامش را بیتکوین Bitcoin گذاشتند) استفاده کنند.

این فرد یا گروه در آن سال، با تنظیم یک فایل که همان سند مشخصات فنیِ فناوری بلاکچین بود، و ارسال آن به ایمیل های اعضای رمزنگاریِ سایت metzdowd.com اعلام وجود کردند. وبسایت bitcoin.org نیز قبلتر توسط ساتوشی یا همکارش شروع به کار کرده بود.

یک تراکنش سادۀ بیتکوین چطور اتفاق می افتد؟

اکنون متوجه شدیم که اولین کاربردی که برای فناوری بلاکچین تعریف شده بود، ثبت اطلاعات تاریخ تولد افراد در جهان نبوده، بلکه ثبت اطلاعات موجودی و نقل و انتقالات و تراکنشهای یک ارز اینترنتی به نام بیتکوین بوده است. از طرف دیگر یادمان مانده که در بلاکچین، انتقال اطلاعات بین افراد به شکل فرد به فرد انجام می گیرد. یعنی افراد برای انتقال اطلاعات بین همدیگر نیاز به فرد یا سازمانِ واسط ندارند.

فرض کنید دارایی بیتکوین شما در بلاکچین، 10 بیتکوین می باشد که به نام شما ثبت شده است (یادآوری می کنم: نام  شما در بلاکچین چیزی شبیه به این رمز یا کلید عمومی می باشد: bc1vb6c5b8xc4vb765xc3vbcx8v765). از طرف دیگر فرض کنید کلید عمومی دوست شما نیز bc1875p4s421x3a5w98tu7ty7oui8p است و دوستتان بیتکوین ندارد یعنی موجودی فعلی برای کلید عمومی دوستتان، صفر است. اگر شما تصمیم داشته باشید که 2 بیتکوین به دوستتان انتقال دهید به این روش عمل میکنید:

  • نرم افزار یا اپلیکیشن یا اپ مربوطه را باز می کنید
  • به قسمت ارسال می روید
  • کلید عمومی دوستتان را در قسمت دریافت کننده وارد میکنید
  • مبلغ یا تعداد را معادل 2 بیتکوین قرار می دهید
  • این سند را با امضای دیجیتال خود، امضا میکنید
  • سند امضا شده را به بلاکچین ارسال می کنید تا در بلاکچین ثبت گردد
  • هزینه یا بهتر بگوییم، کارمزد این ثبت را نیز پرداخت می کنید
  • منتظر می مانید تا ثبت این سند، تایید و اعلام گردد

بعد از تاییدِ ثبت این سند یا تراکنش در بلاکچین، تعداد بیتکوین های متصل به گلید عمومی شما، 8 بیتکوین خواهد شد و تعداد بیتکوین های متصل به کلید عمومی دوستتان، 2 بیتکوین نشان داده می شود و تمام!

اگر دقت کنید می بینید که برای انجام این انتقال بین شما و دوستتان، به یک بانک یا مؤسسه یا شرکت یا شخص دیگری نیاز نداشتید و خودتان مستقیماً سندِ این انتقال را امضا کردید تا در بلاکچین ثبت گردد. به این نوع نقل و انتقال اطلاعات بین افراد که بدون واسطه انجام می پذیرد، همتا به همتا یا نظیر به نظیر یا فرد به فرد یا کامپیوتر به کامپیوتر گفته می شود (Peer to Peer, P2P).

فکر کنم اکنون دیگر آماده شده اید تا باهم یک گام دیگر برداریم و به گام دوم یعنی بیتکوین و رمزارز برویم.

گام 2 – بیتکوین، رمزارز و ارز دیجیتال چیست؟

امتیاز کاربران: 5 ( 2 رای)
دکمه بازگشت به بالا